Duurzaamheid in bestekken: hoe maak je milieuprestaties van leidingsystemen aantoonbaar?

Duurzaamheid speelt een steeds grotere rol bij de voorbereiding en aanbesteding van bouwprojecten. Bouwheren, architecten en studiebureaus kijken niet langer uitsluitend naar technische prestaties en investeringskosten. Ook de milieu-impact van materialen, energie-efficiëntie, levensduur en de beschikbaarheid van betrouwbare milieudata worden belangrijker. Voor installateurs en andere bedrijven die deelnemen aan aanbestedingen ontstaat daardoor een nieuwe uitdaging: hoe toon je objectief aan dat een voorgestelde technische oplossing ook op het vlak van duurzaamheid een goede keuze is? Algemene claims over duurzaamheid volstaan daarbij steeds minder. Environmental Product Declarations (EPD’s), levenscyclusanalyses en certificeringssystemen zoals BREEAM en LEED maken milieuprestaties meetbaar en controleerbaar.

Voor technische installaties betekent dit dat ook de keuze van leidingsystemen steeds vaker onderdeel wordt van de duurzaamheidsbeoordeling van een project.

Duurzaamheid wordt een criterium bij materiaalkeuzes

De aandacht voor duurzaamheid binnen bouwprojecten neemt toe onder invloed van verschillende ontwikkelingen. Europese klimaatdoelstellingen en regelgeving stellen steeds hogere eisen aan gebouwen. Tegelijk formuleren bouwheren en investeerders zelf steeds vaker duurzaamheidsdoelstellingen voor hun vastgoed. Hierdoor worden milieucriteria vroeger in het ontwerp- en aanbestedingsproces opgenomen. Bij materiaalkeuzes kunnen bijvoorbeeld aspecten worden beoordeeld zoals:

• CO₂-impact
• materiaal- en grondstoffengebruik
• levensduur
• onderhoud
• energie-efficiëntie
• recycleerbaarheid
• en beschikbare milieudocumentatie

De laagste aankoopprijs is daardoor niet noodzakelijk het enige criterium. Ook de prestaties van een product over zijn volledige levenscyclus kunnen meewegen.

Van duurzaamheidsclaim naar aantoonbare prestatie

Een product omschrijven als “duurzaam” is eenvoudig. Aantonen waarom dat zo is, is veel belangrijker. Daarom groeit binnen de bouwsector de vraag naar gestandaardiseerde en onafhankelijk gecontroleerde milieudata. Architecten, studiebureaus en bouwheren willen kunnen beschikken over informatie die daadwerkelijk kan worden gebruikt in duurzaamheidsberekeningen en certificeringsprocessen. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor Environmental Product Declarations (EPD’s).

Wat is een EPD?

Een Environmental Product Declaration is een gestandaardiseerd document waarin de milieu-impact van een product wordt weergegeven. Een EPD is gebaseerd op een levenscyclusanalyse en kan informatie bevatten over verschillende fasen van de levenscyclus, zoals:

• grondstoffen
• productie
• transport
• installatie
• gebruik
• einde levensduur
• en mogelijkheden voor hergebruik of recyclage

EPD’s worden opgesteld volgens internationaal erkende normen, waaronder ISO 14025 en EN 15804. Hierdoor ontstaat een gestandaardiseerde basis waarmee milieugegevens van bouwproducten kunnen worden opgenomen in de duurzaamheidsanalyse van een gebouw.

Waarom worden EPD’s belangrijk in bestekken?

Wanneer een bouwproject bepaalde duurzaamheidsdoelstellingen moet behalen, moeten de gebruikte materialen en technische systemen steeds vaker met betrouwbare gegevens worden onderbouwd. Een bestek kan daarom eisen bevatten rond bijvoorbeeld:

• aanwezigheid van een geldige EPD
• maximale milieu-impact
• recycleerbaarheid
• levensduur
• materiaalgebruik
• herkomst van grondstoffen
• of bijdrage aan een gebouwcertificering

Voor installateurs betekent dit dat de technische offerte steeds vaker wordt aangevuld met milieudocumentatie. Wie deze informatie onmiddellijk en correct kan aanleveren, maakt het voor het studiebureau, de bouwheer en de duurzaamheidsadviseur eenvoudiger om de voorgestelde oplossing te beoordelen.

BREEAM en LEED: duurzaamheid meetbaar maken

Naast Europese regelgeving bestaan verschillende certificeringssystemen waarmee de duurzaamheid van gebouwen wordt beoordeeld. Twee internationaal veelgebruikte systemen zijn BREEAM en LEED. Deze systemen kijken niet uitsluitend naar energieverbruik, maar beoordelen verschillende aspecten van een gebouw.

BREEAM

BREEAM staat voor Building Research Establishment Environmental Assessment Method. Het systeem beoordeelt gebouwen binnen verschillende categorieën, waaronder energie, water, materialen, afval, vervuiling, gezondheid en welzijn, management en innovatie. Afhankelijk van het project en de gekozen beoordelingsmethode kunnen materiaalkeuzes en beschikbare milieudata bijdragen aan de beoordeling. Daarom kunnen EPD’s en andere gedocumenteerde milieuprestaties relevant worden wanneer een project een bepaalde BREEAM-score nastreeft.

LEED

LEED staat voor Leadership in Energy and Environmental Design en wordt wereldwijd toegepast voor de certificering van duurzame gebouwen. Ook hier worden verschillende aspecten van het gebouw beoordeeld. Binnen de materiaalgerelateerde criteria spelen onder andere transparantie over de milieu-impact, Environmental Product Declarations en materiaalkeuzes een rol. Een project kan uiteindelijk verschillende certificeringsniveaus behalen: Certified, Silver, Gold of Platinum.

Wat betekent dit voor bestekschrijvers en studiebureaus?

Voor studiebureaus wordt het steeds belangrijker om duurzaamheidscriteria op een technisch correcte manier in bestekken te verwerken. Een algemene vermelding zoals “de materialen moeten duurzaam zijn” biedt weinig houvast. Objectieve criteria zijn veel bruikbaarder. In plaats daarvan kunnen eisen worden gekoppeld aan beschikbare documentatie, productprestaties en erkende methodologieën. Bijvoorbeeld door te vragen naar een EPD volgens EN 15804 of door relevante milieucriteria op te nemen die aansluiten bij de duurzaamheidsdoelstellingen van het project. Zo ontstaat een bestek waarin duurzaamheid niet alleen als ambitie wordt vermeld, maar ook daadwerkelijk kan worden gecontroleerd.

Wat betekent dit voor installateurs?

Voor installateurs verandert hierdoor ook de manier waarop een alternatief of technische oplossing wordt voorgesteld. Wanneer een project duurzaamheidsdoelstellingen heeft, kan het interessant zijn om naast prijs en technische prestaties ook de beschikbare milieudata mee te nemen in de offerte. Een goed onderbouwd voorstel kan bijvoorbeeld informatie bevatten over:

• de beschikbare EPD
• levensduur van het leidingsysteem
• corrosiebestendigheid
• onderhoudsbehoefte
• recycleerbaarheid
• hydraulische eigenschappen
• materiaalgewicht
• en andere relevante milieu- of productgegevens

Zo krijgt de opdrachtgever een vollediger beeld van de voorgestelde oplossing.

Kijk naar de volledige levenscyclus

Duurzaamheid stopt niet bij de productie van een bouwproduct. Een leidinginstallatie kan tientallen jaren in een gebouw aanwezig blijven. Daarom moet ook rekening worden gehouden met wat tijdens die periode gebeurt. Hoe lang gaat het systeem mee? Is corrosiebescherming nodig? Welke onderhoudswerkzaamheden zijn noodzakelijk? Moeten bepaalde onderdelen tijdens de levensduur worden vervangen? Hoe beïnvloedt het systeem de hydraulische prestaties van de installatie? En wat gebeurt er met het materiaal wanneer het gebouw uiteindelijk wordt gerenoveerd of afgebroken? Een levenscyclusbenadering maakt het mogelijk om deze verschillende aspecten samen te bekijken.

Waarom leidingsystemen hierin een rol spelen

Leidingen zijn meestal niet zichtbaar wanneer een gebouw eenmaal in gebruik is, maar vormen een belangrijk onderdeel van de technische installatie. Bij grote gebouwen kunnen bovendien aanzienlijke hoeveelheden leidingmateriaal worden toegepast. De keuze van het materiaal heeft daardoor invloed op verschillende aspecten van de levenscyclus. PP-R- en PP-RCT-leidingsystemen combineren bijvoorbeeld een aantal eigenschappen die relevant kunnen zijn binnen duurzaamheidsbeoordelingen. Het materiaal is corrosiebestendig, relatief licht, recycleerbaar en ontworpen voor een lange technische levensduur. Daarnaast heeft polypropyleen een lage thermische geleidbaarheid ten opzichte van metalen leidingsystemen en zorgt de gladde binnenwand voor een lage oppervlakteruwheid en gunstige hydraulische eigenschappen.

Welke voordelen uiteindelijk relevant zijn, hangt uiteraard af van de concrete toepassing en het project.

Milieudata van aquatherm-leidingsystemen

Voor aquatherm-leidingsystemen zijn geverifieerde Environmental Product Declarations beschikbaar. Deze EPD’s zijn opgesteld volgens ISO 14025 en EN 15804 en bevatten gestandaardiseerde gegevens over de milieu-impact van de producten. De beschikbare milieudata kunnen worden gebruikt als input voor levenscyclusanalyses en duurzaamheidsbeoordelingen van gebouwen. Daarnaast kunnen ze relevante informatie leveren voor projecten die volgens certificeringssystemen zoals BREEAM of LEED worden beoordeeld. Hierdoor hoeven architecten, studiebureaus en installateurs zich niet uitsluitend te baseren op algemene duurzaamheidsclaims, maar kunnen concrete productgegevens worden gebruikt.

Duurzaamheid correct opnemen in een offerte

Voor een installateur kan een duurzaamheidsgerichte offerte veel verder gaan dan alleen het vermelden van een milieulabel. De eerste stap is controleren welke eisen daadwerkelijk in het bestek worden gesteld. Vervolgens kan worden bekeken welke technische en milieudocumentatie beschikbaar is om aan deze eisen te beantwoorden. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat samen met de offerte een EPD wordt aangeleverd of dat specifieke producteigenschappen worden toegelicht. Wanneer een alternatief leidingsysteem wordt voorgesteld, kunnen naast de investeringskost ook eigenschappen zoals levensduur, onderhoud, corrosiebestendigheid en milieuprestaties worden meegenomen.

Zo wordt de vergelijking breder dan alleen de initiële aankoopprijs.

Ook onderhoud en levensduur tellen mee

Een product met een lagere milieu-impact tijdens de productie is niet automatisch de meest duurzame oplossing over de volledige levensduur van een gebouw. Ook onderhoud en vervanging spelen een rol. Voor leidingsystemen is corrosiebestendigheid daarom bijvoorbeeld relevant. Een kunststof leidingsysteem heeft geen bijkomende corrosiebescherming nodig om het leidingmateriaal tegen roestvorming te beschermen. In combinatie met een lange technische levensduur kan dit een belangrijk element vormen bij de beoordeling van de totale levenscyclus.

Duurzaamheid en energie-efficiëntie

Ook de werking van de installatie zelf moet worden meegenomen. Een duurzaam gebouw moet niet alleen uit materialen met gedocumenteerde milieuprestaties bestaan, maar tijdens zijn gebruik ook efficiënt functioneren. Voor leidinginstallaties spelen onder andere correcte dimensionering, drukverlies, isolatie en hydraulische eigenschappen een rol. De keuze van het leidingmateriaal moet daarom steeds worden gecombineerd met een technisch correct ontwerp. Duurzaamheid en technische prestaties zijn geen afzonderlijke onderwerpen: beide moeten samen worden bekeken.

Van productdata naar een beter onderbouwd bestek

De beschikbaarheid van milieudata maakt het mogelijk om duurzaamheid veel concreter in projecten te integreren. In plaats van uitsluitend te spreken over “duurzame materialen” kunnen architecten en studiebureaus eisen formuleren die daadwerkelijk controleerbaar zijn. Installateurs kunnen op hun beurt offertes beter onderbouwen met technische en milieudocumentatie. En bouwheren krijgen meer transparantie over de materialen en systemen die in hun gebouw worden toegepast. Dat wordt steeds belangrijker naarmate levenscyclusanalyses en duurzaamheidscriteria een grotere rol krijgen binnen de bouwsector.

De rol van aquatherm Belux-France

aquatherm Belux-France kan architecten, studiebureaus en installateurs ondersteunen bij het integreren van aquatherm-leidingsystemen in projecten met specifieke duurzaamheidsdoelstellingen. Naast technische productinformatie kunnen we beschikbare EPD’s, milieudata, technische fiches en andere relevante documentatie aanleveren. Ook bij de technische uitwerking en dimensionering van het leidingsysteem kan ondersteuning worden geboden. Zo kunnen technische prestaties en milieuprestaties vanaf de ontwerpfase samen worden bekeken.

Conclusie: duurzaamheid moet aantoonbaar worden

Duurzaamheid wordt steeds belangrijker binnen bestekken en aanbestedingen. Maar een duurzaamheidsclaim alleen is niet voldoende. Architecten, studiebureaus, bouwheren en installateurs hebben betrouwbare informatie nodig waarmee de milieu-impact van producten en systemen daadwerkelijk kan worden beoordeeld. EPD’s, levenscyclusanalyses en certificeringssystemen zoals BREEAM en LEED maken die prestaties transparanter en beter vergelijkbaar. Voor fabrikanten betekent dit dat milieudata steeds belangrijker worden naast de traditionele technische productinformatie. Voor installateurs ontstaat tegelijk een mogelijkheid om offertes sterker te onderbouwen. En voor studiebureaus biedt het de mogelijkheid om duurzaamheidsdoelstellingen te vertalen naar concrete en controleerbare eisen in het bestek.

Duurzaamheid opnemen in jouw volgende project?

aquatherm Belux-France ondersteunt architecten, studiebureaus, installateurs en andere projectpartners bij de technische en duurzame uitwerking van leidinginstallaties. We kunnen de beschikbare EPD’s en milieudocumentatie van aquatherm-leidingsystemen aanleveren en helpen om de relevante technische eigenschappen correct te integreren in het project of bestek. Neem contact op met aquatherm Belux-France om samen te bekijken welke informatie en ondersteuning voor jouw project nodig is.